Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi Açma Rehberi: Ruhsat, Fiziki Standartlar ve Kroki

29 Mart 2025 tarihli ve 32856 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik, sağlık meslek mensuplarının serbest çalışma düzenini yeniden kurdu. Yönetmelik, mesleğini bağımsız olarak icra etmek isteyen sağlık meslek mensuplarının açacağı kuruluşu "sağlık meslek hizmet birimi" olarak tanımlıyor ve bu birimlerin açılışını, fiziki standartlarını, personel yapısını, denetimini ve kapatılmasını tek bir metinde topluyor.

Bu rehberde yönetmeliğin ruhsat başvurusundan tabela ölçüsüne kadar uzanan hükümlerini, açılış hazırlığı yapan bir sağlık meslek mensubunun ihtiyaç duyacağı sırayla özetliyoruz. Fiziki standartlar bölümü, başvuru dosyasına eklenecek mimari krokinin neden bu kadar belirleyici olduğunu da açıklıyor.

Sağlık meslek hizmet birimi nedir?

Yönetmeliğin 4. maddesi sağlık meslek hizmet birimini, sağlık meslek mensuplarının mesleklerini serbest olarak icra ettikleri özel sağlık kuruluşu olarak tanımlıyor. Aynı maddede sağlık meslek mensubu sayılan meslekler tek tek sayılıyor.

• Klinik psikolog
• Hemşire ve hemşireliğe eşdeğer sağlık memuru
• Ebe
• Fizyoterapist
• Odyolog
• Diyetisyen
• Dil ve konuşma terapisti
• Podolog
• İş ve uğraşı terapisti (ergoterapist)

Bu listede yer almayan bir meslek grubu, bu yönetmelik kapsamında sağlık meslek hizmet birimi açamaz. Ruhsat, yetki belgesi ve izinler yalnızca bu çerçevede geçerlidir.

Kimler açabilir? Ortaklık ve müşterek birim kuralları

5. maddeye göre sağlık meslek hizmet birimi, yalnızca mesleğini serbest olarak icra etme hak ve yetkisine sahip Türk vatandaşı sağlık meslek mensupları tarafından açılabiliyor. Tüzel kişilerin, yani şirketlerin bu birimleri açması mümkün değil.

Aynı unvana sahip en fazla üç sağlık meslek mensubu bir araya gelerek müşterek birim kurabiliyor. Bu durumda her mensup için ayrı ruhsat belgesi düzenleniyor ve her birine fiziki standartları karşılayan ayrı bir uygulama odası gerekiyor. Ortak alanlardan ise mensuplar müştereken sorumlu tutuluyor.

Bir sağlık meslek mensubu yalnızca bir birim açabiliyor (madde 21). Ruhsata esas binanın dışında hiçbir yer şube olarak kullanılamıyor ve birimde mesleğini serbest icra eden mensup, başka bir sağlık kuruluşunda çalışamıyor (madde 16).

Ruhsat başvurusu adım adım

Birimin açılabilmesi için ruhsat belgesi almak zorunlu. Başvuru, yönetmeliğin EK-1 listesindeki belgelerle birlikte il sağlık müdürlüğüne yapılıyor. 6. madde süreci ve süreleri net biçimde belirliyor.

• EK-1'deki belgelerle il sağlık müdürlüğüne başvuru yapılır.
• Evrakta eksiklik veya uygunsuzluk varsa durum 10 iş günü içinde bildirilir; gidermek için 30 iş günü süre verilir.
• Evrak tamamsa müdürlükçe oluşturulan komisyon, başvurudan itibaren en geç 30 iş günü içinde yerinde inceleme yapar.
• Komisyon, tercihen aynı meslek mensubundan en az bir kişi olmak üzere en az üç kişiden oluşur.
• Yerinde incelemede eksiklik çıkarsa giderilmesi için yine 30 iş günü verilir ve sonrasında yeniden inceleme yapılır.
• Eksiklik kalmadığında EK-2'de yer alan ruhsat belgesi düzenlenir.

Sürecin iki ayrı aşamada da 30 iş günlük düzeltme hakkı tanıması önemli; ancak her düzeltme turu açılışı geciktiriyor. Bu nedenle başvuru dosyasının ve mekânın ilk incelemede standartları karşılaması, pratikte en kritik zaman kazancı.

Fiziki standartlar: metrekareler ve zorunlu bölümler

Yerinde incelemenin belkemiği 10 ve 11. maddelerdeki fiziki standartlar. Birimler müstakil binalarda ya da sağlık hizmeti sunulan alanlar bütünlük arz edecek şekilde bir binanın bağımsız bölümünde kurulabiliyor. Tüm alanların uygun havalandırılması, yeterli aydınlatılması ve ısıtma-soğutma sistemleriyle iklimlendirilmesi gerekiyor.

• Mesleki uygulamaların yapılacağı uygulama odası en az 10 m² olmalıdır.
• Uygulama odasının içinde lavabo bulunması zorunludur.
• Odyologlar için uygulama odası içinde, ses yalıtım kriterlerine uygun, camlı iki bölmeden oluşan en az 3 m² sessiz oda/kabin gerekir.
• Uygulama odası dışında en az 8 m² bekleme salonu bulunur; bu alan sekreter hizmet alanı olarak da kullanılabilir.
• Fazladan oluşturulacak her uygulama odası için bekleme salonuna 5 m² eklenir.
• Bekleme salonuyla bağlantılı, el yıkama bölümü olan, engelli kullanımına uygun tuvalet bulunur; kapısı dışarı açılır veya sürgülü olur.

Her sağlık meslek mensubu için en fazla iki uygulama odası bulundurulabiliyor. EK-4'te sayılan tıbbi cihaz ve donanımın bulundurulması zorunlu; mesleki yetki kapsamındaki tüm tıbbi cihazların Sağlık Bakanlığı Ürün Takip Sistemine kayıtlı olması gerekiyor. Ruhsat belgesi, diplomalar ve çalışma belgeleri görünür bir yere asılıyor.

Yönetmelik, asgari fiziki standartlara ilişkin ölçülerde %10'a kadar sapmaya izin veriyor (madde 11/6). Bu tolerans bir esneklik payı olsa da, projeyi sınırda kurgulamak yerine hedef ölçülerin üzerinde planlamak daha güvenli bir yaklaşım.

Mimari kroki neden belirleyici?

Yukarıdaki metrekare ve bölüm şartlarının başvuru dosyasında somut biçimde gösterilebilmesi, ölçekli bir mimari krokiyle mümkün oluyor. Komisyon yerinde inceleme yaparken beyan edilen ölçülerle mekânın gerçek durumunu karşılaştırıyor; ikisi arasındaki fark, düzeltme süreci ve zaman kaybı anlamına geliyor.

• Uygulama odasının 10 m² şartını sağladığı ölçülerle görünür olmalıdır.
• Oda içindeki lavabo konumu krokide işlenmelidir.
• Bekleme salonunun 8 m² tabanı ve ilave oda başına 5 m² artışı hesaplanabilir olmalıdır.
• Engelli kullanımına uygun tuvaletin bekleme salonuyla bağlantısı ve kapı açılım yönü gösterilmelidir.
• Müşterek birimlerde her mensuba ait uygulama odası ayrı ayrı belirtilmelidir.
• Odyoloji birimlerinde sessiz oda/kabin ve en az 3 m² alanı krokide yer almalıdır.

Yerinde ölçümle hazırlanmış, yetkili mimar tarafından ıslak imzayla onaylanmış bir kroki, bu kalemlerin tamamını tek bir belgede kanıtlanabilir hale getiriyor.

Personel ve çalışma düzeni

13. maddeye göre sağlık meslek mensupları faaliyet alanlarına göre sağlık teknikeri/teknisyeni çalıştırabiliyor; ancak bu personelin sayısı birden fazla olamıyor ve her biri için EK-3'teki çalışma belgesi düzenleniyor. Klinik psikologlar için bu hüküm psikolog çalıştırılması şeklinde uygulanıyor. Destek personeli istihdam edilebiliyor, fakat sağlık hizmeti sunumunda görevlendirilemiyor.

Personel ve fiziki değişiklikler ile işten ayrılışların 10 iş günü içinde müdürlüğe bildirilmesi zorunlu. Çalışma saatleri ruhsat belgesinde belirtiliyor; mensubun izin veya hastalık nedeniyle birimde fiilen bulunamayacağı durumlar da bildirime tabi ve bu sürede birimde sağlık hizmeti verilemiyor. Tüm personel, ad-soyad ve unvan içeren fotoğraflı kimlik kartını görünür şekilde taşıyor.

Hizmet sunumunun sınırları

16. madde, hizmetin yalnızca mensubun mesleki yetkileriyle sınırlı olarak sunulacağını belirtiyor. Hasta, ilgili hekim tarafından tanısı konulmuş ve tedavi planı veya reçetesi düzenlenmiş olarak başvuruyor; mensup planın kontrolünü yapıyor, zarar öngördüğü durumda uygulamayı gerçekleştirmiyor. Her uygulama için bilgilendirilmiş rıza formu dolduruluyor ve yazılı rıza alınıyor.

Yönetmelik, hizmet sunulamayacak durumları da açıkça sayıyor: hekim müdahalesi ve ileri seviye tıbbi donanım gerektiren haller, hayati tehlike arz eden akut ve kronik durumlar, sistemik enfeksiyon bulgusu gösteren durumlar, acil durumlarda ilkyardım dışındaki uygulamalar, tıbbi teşhis gerektiren işlemler ve mensubun yetki ile donanımı dışındaki her türlü tıbbi müdahale.

Ayrıca birime başvuran bireylerden tetkik ve tahlil yaptırması istenemiyor, yapılamayan işlemler için başka sağlık kuruluşlarına yönlendirme ve bu amaçla anlaşma yapılamıyor (madde 21).

Kayıt, arşiv ve kişisel veriler

Hastalara ait veriler ile hekimin oluşturduğu reçete veya tedavi planı elektronik ortamda kaydediliyor. Bakanlığın kayıt tescil sisteminde kayıtlı bir sağlık bilgi yönetim sistemi kullanmak zorunlu. Kişisel sağlık verileri 6698 sayılı KVKK ve 3359 sayılı Kanuna uygun olarak işlenip merkezi sağlık veri sistemine aktarılıyor.

5070 sayılı Kanuna uygun elektronik imzayla imzalanmış tıbbi kayıtlar resmî kayıt sayılıyor. Kayıtların değiştirilmesinin veya silinmesinin önlenmesi ve gizliliğin korunması için idari ve teknik tedbirlerin alınmasından doğrudan sağlık meslek mensubu sorumlu.

Tabela standardı

19. madde tabela konusunda oldukça ayrıntılı. Tabelalarda ve basılı/elektronik materyallerde mensubun adı ve unvanı dışında başka bir isim, meslek adı veya uzman ibaresi kullanılamıyor.

• Bina dış tabelası 4 m²'den büyük olamaz.
• Bina giriş kapısındaki tabela 40x60 cm'den büyük olamaz.
• Dış tabelada "Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi" ibaresi bulunur; "Özel" ibaresi diğer yazının yarısından küçük olamaz.
• Dış tabelada en çok iki renk kullanılır, yazılar süslemesiz ve sadedir.
• Her oda kapısında kullanım amacını belirten iç tabela bulunur; müşterek birimlerde odanın hangi mensuba ait olduğu yazılır.

Bekleme salonlarında, görünür olmak kaydıyla "Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi" ibareli entegre karekod bulundurulması da zorunlu (madde 20).

Denetim, faaliyet durdurma ve ruhsat iptali

Birimler, Özel Sağlık Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre EK-5'teki forma uygun şekilde yılda en az bir kez olağan denetime tabi. Tıbbi endikasyon ve uygulama denetimleri ise hasta dosyası, elektronik kayıtlar ve diğer belgeler üzerinden, e-denetim sistemiyle veya yerinde yapılabiliyor.

• Ruhsat düzenlendikten sonra 6 ay içinde faaliyete geçilmezse ruhsat iptal edilir.
• Ruhsat sahibinin talebiyle faaliyet en fazla 6 ay durdurulabilir; süre sonunda başlanmazsa ruhsat iptal edilir.
• Doğal afet, salgın hastalık gibi mücbir sebeplerde faaliyet en fazla 2 yıl durdurulabilir.
• Müşterek birimde ortaklardan biri ayrılırsa yalnızca onun ruhsatı iptal edilir.
• Faaliyete son verilirse 10 iş günü içinde tüm belgeler, arşiv kayıtları ve ilaçlar müdürlüğe teslim edilir.

Ruhsat devredilemiyor; birimin başka bir adrese taşınması hâlinde ruhsat başvuru işlemlerinin baştan yapılması gerekiyor (madde 7). Bu da yeni adres için yeni bir mimari kroki ve yeni bir yerinde inceleme demek.

Mevcut sağlık kabinleri için geçiş süreci

Geçici 1. madde, yönetmelikten önce açılmış kuruluşlar için ayrı bir düzen kuruyor. Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılan sağlık kabinleri hakkında fiziki standartlar bakımından açıldıkları tarihteki mevzuat uygulanmaya devam ediyor; sahiplik ve ortaklık durumları korunuyor.

Ancak diğer standartlar bakımından bu kabinlerin 31/12/2025 tarihine kadar yönetmeliğe uygun hâle getirilerek ruhsatlandırılması gerekiyordu; bu süre sonunda uygun hâle getirilmeyen sağlık kabinleri kapatılıyor. Yönetmelikten önce sağlık meslek mensuplarınca açılmış ve muhtelif adlar altında faaliyet gösteren iş yerleri için ise yürürlük tarihinden itibaren en geç 3 aylık bir uyum ve ruhsatlandırma süresi öngörülmüştü.

Yerinde ölçümle hazırlanmış ve yetkili mimar tarafından onaylanmış bir kroki, uygulama odası, bekleme salonu ve tuvalet şartlarının komisyon incelemesinde tartışmasız biçimde belgelenmesini sağlar.

Bu rehber, 29 Mart 2025 tarihli yönetmeliğin genel bir özetidir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Başvuru öncesinde yönetmeliğin güncel hâlini ve EK-1 ile EK-4 listelerini bağlı bulunduğunuz il sağlık müdürlüğünden teyit etmenizi öneririz.

Sağlık meslek hizmet biriminiz için kroki — Uygulama odası, bekleme salonu ve tuvalet ölçülerini yönetmeliğe uygun şekilde işleyen, mimar onaylı krokinizi hazırlayalım.